अच्सन्धिप्रकरणे सूत्रमाधारीकृत्य वीक्षे चेत्तत्र interestingly, यण्-सन्धिरेव प्रथमो’तो यणः प्रारभामहे । (of course, it starts with संहितायाम्, which is an adhikara-sutram whose jurisdiction extends until 6.1.157 (from 6.1.72)..whoa!) इत्युक्तौ संहितायामेव सन्धिः कार्यः। संहिता -> वर्णानामत्यन्तसान्निध्यम्। सन्धिः -> संहितायां वर्णानां यो विकारो भवति।

नाम्नैव वक्तुं शक्येत यत्र यण्-वर्णाः आदेशाः अयं यण्-सन्धिः। यण्वर्णाः के?

यण् – य व र ल। इक् – इ उ ऋ ऌ।अच् – सर्वे स्वराः

सूत्रम् – इको यणचि। (६।१।७७) इकः स्थाने यण् आदेशः भवति अचि(असवर्णे) परे संहितायाम्।

पूर्वभागे इक्-वर्णाः उत्तरभागे अज्वर्णाः चेत् इकः स्थाने क्रमेण यणादेशः।

अपवादः -१) यद्यपि असवर्णे अचि परे इति न विद्यते सूत्रे तथापि सूत्रस्यास्य बाधकत्वेन सवर्णदीर्घसन्धिर् भवति।

२) यदि द्विवचनान्तपदं विद्यते तत्र प्रगृह्यमिति सन्धिर् न भवति यथा हरी अमू -> अत्र निमित्ते सत्यपि यणादेशो न भवेत्।

Note – इकि प्रत्याहारे दीर्घवर्णा अपि गण्यन्ते like इ ई उ ऊ etc. Also, सूत्रे “इको यण् अचि” इत्यत्र यण्णचीति ङमुडागमसहितेन भवितव्यं परन्त्वत्र नाभूद्यतोहि न जाने परं सौत्रतायाः दोषो नास्तीति बुधैरुच्यते।(whatever that means😉)

That’s it! A simple sandhi—until the next one.

Here is a link to the information about common sandhis that I prepared for quick reference -> https://arabhatee.netlify.app

Time for a quick check! If you’ve understood this sandhi (and my post 😄), try these words to practice yān-sandhi. Get stuck? Holler right back!

दधि + अत्र

लिखतु + इति

स्वसृ + आज्ञा

उपरि + उपरि

दुहितृ + इच्छा

शतान्यपि

जुहोत्येव

धात्रुपदेशः

गुर्वाशीः

सवित्रूहा